BOHONIKI - MECZET

 

Meczet to muzulmanska budowla kultowa.

W kanonie liturgicznym meczet sklada sie, z obszernej sali modlitw podzielonej na dwie czesci

(w Polsce - meska i zenska).

Budowla zwykle pokryta jest kopula, sale modlitw poprzedza dziedziniec otoczony kolumnada.

 

Zasadniczym i nieodzownym elementem sali modlitw jest mihrab - nisza lub wneka wskazujaca kierunek na Mekke oraz minbar ­ kazalnica, uzywana w czasie nabozenstwa piatkowego do wyglaszania tzw. hud'by stojaca przy tej samej scianie co mihrab. W Polsce kierunek na Mekke jest poludniowy i wynosi 2400.

W Rzeczypospolitej obecnie znajduja sie trzy meczety - zabytkowe w Bohonikach, Kruszynianach i nowy w Gdansku. Dwa stare meczety zbudowane sa z drewna, meczet w Gdansku jest murowany i stylizowany na orientalny, z charakterystycznym wysokim trzydziesto trzy metrowym minaretem.

Meczety w Bohonikach i Kruszynianach sa budowlami niewielkimi i skromnymi nie posiadaja tez minaretów; pozostawiono tylko pozorne wiezyczki sygnaturkowe. W dawnej Rzeczypospolitej nie bylo meczetów murowanych ze wzgledu na koszty, których male gminy muzulmanskie nie mogly udzwignac. W czasach przeszlych budowanie nowych meczetów wymagalo kazdorazowo zgody królewskiej oraz akceptacji biskupa wilenskiego. Zgode taka latwo bylo otrzymac w czasach tzw. bialych chanów czyli królów z dynastii Jagiellonów. Pierwszy meczet w Bohonikach osadnicy tatarscy wybudowali w wieku XVll. Nie wiemy dokladnie, w którym roku powstal ksztalt obecnego bohonickiego meczetu gdyz pierwotny spalil sie w pozarze wsi a wraz z nim cala dokumentacja. Przyjmuje sie ze pochodzi on z przelomu XIX i XX wieku. Nie nalezy przy tym calkowicie wierzyc tej dacie poniewaz sa to tylko hipotezy, brak materialów zródlowych uniemozliwia dokladne umiejscowienie go w czasie. Obecny meczet polozony jest we wsi Bohoniki oddalonej od Sokólki o okolo 7 km w kierunku wschodnim. Podobnie jak inne obiekty tego typu, powstale na Litwie i Bialorusi meczet ten jest budowla o nieskomplikowanej bryle, jasnym ukladzie przestrzennym i bardzo oszczednym detalu. Zbudowany jest na planie zblizonym do kwadratu (dl. 11,49 m szer. 8, 03 m) calkowita kubatura obiektu wynosi 460,1 m3, meczet podzielony jest na trzy pomieszczenia czesci meska i zenska (ze wzgledu na wymogi religijne) oraz wspólny przedsionek. W czesci meskiej znajduje sie galeria wsparta na dwóch slupach - sluzy ona zwiekszenia powierzchni meczetu. Po wejsciu do swiatyni widzimy lezace w salach modlitw dywany (rzecz niespotykana w swiatyniach innych wyznan) - podyktowane jest to wymogiem zachowania czystosci w meczecie. Muzulmanin przed wejsciem do meczetu zobowiazany jest do zdjecia obuwia, oraz dokonania rytualnej ablucji. W meczecie nie zobaczymy zadnego wizerunku, na scianach sa jedynie wypisane wersety z Koranu, podloga zaslana dywanami. Zakaz przedstawiania postaci ludzkich badz zwierzecych wyksztalcil nowy rodzaj zdobnictwa, zwany od krajów, które go zastosowaly arabeska - jest to motyw winorosli pnacej. Na scianach meczetu zawieszone sa muchiry (sa to cytaty wersetów z Koranu w jezyku arabskim).

Meczety polskie nie maja strzelistych minaretów a jedynie cebulowato zakonczone kopuly ze zloconym pólksiezycem, elementem Islamu. Sciany zewnetrzne malowane sa na kolor zielony, meczet przykryty jest czterospadowym dachem namiotowym, pokrytym jest gontem (po remoncie przeprowadzonym w roku 1985), wczesniej kryty byl blacha ocynkowana. Meczet z zewnatrz i wewnatrz wylozony jest deska szalunkowa, wewnatrz pomalowany jest lakierem chemoutwardzalnym (który w wyniku nieudolnosci pracowników konserwatora zabytków w Bialymstoku do dzisiaj nie wysechl). Wejscie do meczetu wylozone polbrukiem. Dzialka na której znajduje sie swiatynia zajmuje powierzchnie 44 arów i jest porosnieta wysokimi drzewami lipa, klon topola. Ogrodzenie wykonane jest z siatki metalowej w ramach z katownika, brama wejsciowa jest pólkolista koloru zielonego.

Artur Konopacki
("SWIAT ISLAMU" 1/2002)

BOHONIKI - MECZET